Het Antwerps stadsplan

Op 15 mei 2002 kreeg ik van procureur-generaal J.-L. Cottyn de toelating het gerechtelijk dossier Lam Gods in te kijken. Het bestond uit drie fardes met gerechtelijke stukken. In één ervan bevond zich een map met de stukken die in de lade van Goedertiers secretaire waren aangetroffen. Het gaat hier om primaire getuigenverklaringen in hun zuiverste vorm, die zich nog steeds in de staat bevonden zoals ze in 1934 verzameld waren.

Mijn belangstelling ging in de eerste plaats uit naar een Antwerps stadsplan.

Omslag Antwerps stadsplan (foto genomen door I. Lasters ism Ch. Noppe)

Karel Mortier en Noël Kerckhaert merkten in hun boeken verscheidene malen op dat Arsène Goedertier fysieke sporen in dit stadsplan achterliet. Daar ging ik naar op zoek. Dit stadsplan kon gediend hebben om de indruk te wekken dat de persoon die het losgeld kwam ophalen de weg naar de Markgravelei niet goed kende. Om het idee te versterken dat hij helemaal niet voorbereid was op de situatie, werden er twee telefoonnummers – die hij nodig had om pastoor Meulepas te bereiken – in dit stadsplan geschreven. Aangezien Goedertier een taxi nam, was dat boekje eigenlijk overbodig. Achteraf bleek bovendien dat een van zijn broers nog in deze straat gewoond had. Eigenlijk kende Arsène de buurt veel beter dan hij wilde laten uitschijnen.

Het weinig gebruikt boekje bevat drie grote delen: een eerste deel waarin verschillende bezienswaardigheden in Antwerpen beschreven zijn, een tweede met de stratenindex en een derde met een dichtgevouwen plan van de stad.  Mortier en Kerckhaert merkten op dat er op pagina 15 van het boekje, naast de woorden ‘Palais Royal’, een vingerafdruk was gezet. Dat is inderdaad zo: het gaat om een mooi geplaatste vingerafdruk zonder vegen. 

Detail vingerafdruk (foto genomen door I. Lasters ism Chr. Noppe)

De inkt van de vingerafdruk heeft dezelfde donkerblauwe kleur als de inkt van de twee telefoonnummers (730 15 en 759 68). Naast het nummer 759 68 staat geschreven: ‘Torenhof ¼ uur’. 

Antwerps stadsplan p.14-15 (foto genomen door I. Lasters ism Ch. Noppe)

De meid deelde aan de telefoon mee dat de pastoor zich in het Torenhof bevond en dat hij binnen een kwartier in de pastorij zou zijn. Op geen enkele andere plaats in het stadsplan zijn er inktsporen of vegen terug te vinden. De vingerafdruk is er dus waarschijnlijk diezelfde dag neergezet. 

Na de eerder besproken figuurlijke vingerwijzing uit de zevende afpersingsbrief 

(J.I. Le Roi), kunnen we hier over een letterlijke vingerwijzing spreken. 

Vanderveken verhuist naar de Troonstraat

In 1959, op het ogenblik dat hij blind dreigde te worden, verhuisde Jozef Vanderveken naar  de Troonstraat 38, te Elsene (Brussel). Enkele jaren daarna was hij volledig blind geworden. Het jaar ervoor woonde Vanderveken nog in de Rue Souveraine 29. Het is jammer dat we hem niet meer konden vragen waarom hij, toen hij blind werd, op 87-jarige leeftijd naar de Troonstraat verhuisde. 

Zijn huis bevond zich daar nagenoeg op de middaglijn die door Brussel liep, op 200 meter van de Troonstraat 83, waar Arsène Goedertier de foto liet nemen die voor zijn bidprentje werd gebruikt.       

De 'Tooverplank' van Jozef Vanderveken

Jozef Vanderveken liet volgens verschillende bronnen op zijn kopie van De Rechtvaardige Rechters  de ring op de grond, tussen de poten van een paard, 'vallen'. Heden ten dage blijkt dat de ring zelfs daar niet meer aan te treffen is. Als we nu door de verflagen heen kijken komt er iets interessants tevoorschijn.

In 2010 voerde het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, in het kader van restauratiewerken, een infrarood-onderzoek uit op het retabel en de kopie van De Rechtvaardige Rechters. Op hun website schreven ze: ‘De infraroodreflectografie is gewoonlijk de meest aangewezen methode om de onderliggende tekeningen te visualiseren.’ En voor ‘details van grotere werken die een hoog-resolutiebeeld van de onderliggende tekening vereisen, is de digitale infraroodfotografie wenselijk.’

Detail RR van Vanderveken, bekomen na infraroodfotografie 

Kijken we onderaan, in het midden van het paneel, tussen de poten van het eerste paard, dan vinden we daar de cijfers 4 en 21 terug.

Jozef Vanderveken noemde zijn kopie van De Rechtvaardige Rechters zijn 'Tooverplank'.

Iemand die de infraroodtest doet en het belang van deze  cijfers niet kent, zal er overheen kijken.

'Wie de ring vindt, heeft De Rechtvaardige Rechters'

De kans bestaat dat Jozef Vanderveken door Max Winders in vertrouwen werd genomen. Als de omstandigheden waarin men het paneel vóór 1945 terugvond van die aard waren als op deze Blog uitgelegd, dan had men een vertrouweling nodig die niet alleen kon overgaan tot een expertise, maar ook tot een restauratie. En dan was Jozef Vanderveken de enige in België en misschien wel in de hele wereld die deze beide taken op zich kon nemen. 

Vanderveken voegde een variatie toe aan zijn kopie, en dit was wel een heel subtiele: de ring die de tweede, bebaarde ruiter tussen duim en wijsvinger toonde, is op de kopie niet meer te zien. 

Kopie Vanderveken: detail

Op 29 maart 1974 schreef De Voorpost: ‘Volgens anderen zou de ring die één der figuren in de hand houdt, in het gras liggen.’ 

Jos Cels in 1976: ‘En verder heeft de kunstenaar een ring, die op het originele schilderij door een der rechters in de hand wordt gedragen, met opzet tussen de poten van het paard verstopt!’ 

Mortier en Kerckhaert merkten hierover in 1994 het volgende op: ‘Het ontbreken van dat sieraad gaf zelfs aanleiding tot het verhaal dat, wie de ring had, ook het origineel bezat. Uiteraard!’ 

(De strikte interpretatie van deze uitspraak is tekenend voor heel hun onderzoek).

Van wie kwam die uitspraak over de ring eigenlijk? 

Volgens priester Dierick (1922-2000), verbonden aan het Sint-Baafskapittel, ging er het volgende gerucht de ronde: 

‘wie de ring vindt (of heeft), heeft De Rechtvaardige Rechters.’

Arsène Goedertier spiegelde zich aan Arsène Lupin, de gentleman inbreker die een voorliefde had in het 'oplossen' van zijn eigen misdaden.

Hoe kon Arsène Goedertier zijn eigen misdaad oplossen? Doodleuk openbaren dat het geheim van De Rechtvaardige Rechters zich in de doodskist van Albert I bevindt, en dan tegen dezelfde muur lopen dan diegene waar ik heden ten dage tegenaan loop?

Of had hij iets bijzonder in handen? Iets waarmee hij de sleutel van het geheim in handen had? Bijvoorbeeld ... een ring?

In de AMDG-brief die hij naar zichzelf stuurde schreef hij: 

Detail AMDG-brief

Na het beëindigen van deze belangrijke zaak, zal ik u een souvenir laten geworden dat u aangenaam zal herinneren aan uw christelijke tussenkomst.